Qısa cavab
Süd vəzi xərçəngində kimyaterapiyanın əməliyyatdan əvvəl (neoadyuvant) verilməsi avtomatik olaraq "gecikmiş mərhələ" demək deyil. Bu yanaşma iki əsas məqsədlə seçilir: aqressiv bioloji tipli şişlərdə (HER2-müsbət, üçqat mənfi) patoloji tam cavaba nail olmaq və şişin dərmana necə cavab verdiyini görmək, bəzi hallarda isə şişi kiçildərək süd vəzini qoruyan, estetik baxımdan daha yaxşı əməliyyata imkan yaratmaq.
"Kimyaterapiya" eşidəndə yaranan qorxu
Mammoloq-cərrah Dr. Elgül Əsgərova gündəlik praktikada tez-tez rastlaşdığı vəziyyəti belə təsvir edir: əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiya təklif olunanda qadınlar dərhal "artıq gecikmişəm, bu son mərhələdir" düşünürlər. Halbuki kimyaterapiya yalnız gecikmiş mərhələdə verilmir — çox vaxt məqsəd daha yaxşı müalicə nəticəsi və daha yaxşı estetik nəticə almaqdır.
Mərhələlər: həkimlər necə bölür?
Həkimlər süd vəzi xərçəngini sadələşdirilmiş şəkildə üç qrupa ayırır: erkən, yerli yayılmış və metastatik mərhələ. Yerli yayılmış mərhələdə şiş böyük olur və ya limfa düyünlərində metastaz olur — bu halda əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiya onsuz da standart yanaşmadır.
1-ci məqsəd: aqressiv şişə daha aqressiv müalicə
HER2-müsbət və üçqat mənfi şişlər daha aqressiv bioloji tiplərdir. Burada məqsəd əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiya (HER2-müsbət xəstəlikdə HER2-yə yönəlmiş müalicə ilə birlikdə) verməklə patoloji tam cavab almaqdır.
Klinik cavab və patoloji tam cavab fərqi. Kimyaterapiyadan sonra şiş əllə müayinədə və ya ultrasəsdə artıq görünmürsə, bu klinik cavabdır. Patoloji tam cavab isə əməliyyatdan sonra çıxarılmış toxuma mikroskop altında müayinə olunanda — həm süd vəzində, həm də limfa düyünlərində — heç bir invaziv xərçəng hüceyrəsinin tapılmamasıdır.
Niyə vacibdir? 12 beynəlxalq tədqiqatın təxminən 12 min pasiyentini əhatə edən birgə təhlildə patoloji tam cavab alınan pasiyentlərdə residivsiz yaşam müddəti və ümumi sağqalım xeyli yaxşı olub; bu əlaqə ən güclü üçqat mənfi və HER2-müsbət (hormon reseptoru mənfi) şişlərdə müşahidə edilib.
Tam cavab alınmasa? Bu da vacib məlumatdır: əməliyyatdan sonra müalicə gücləndirilə bilər və bu, pasiyentin proqnozunu yaxşılaşdırır. KATHERINE tədqiqatında əməliyyatdan sonra qalıq şişi olan HER2-müsbət pasiyentlərdə trastuzumab emtansin invaziv residiv və ya ölüm riskini trastuzumaba nisbətən 50% azaldıb (3 ildə residivsiz qalanlar: 88,3% və 77,0%). CREATE-X tədqiqatında HER2-mənfi qalıq şişdə əlavə kapesitabin həm residivsiz, həm də ümumi sağqalımı uzadıb; fayda xüsusilə üçqat mənfi şişlərdə nəzərəçarpan olub. Yəni əməliyyatdan əvvəl verilən müalicə şişin dərmana cavabını görməyə və sonrakı addımları fərdiləşdirməyə imkan verir.
2-ci məqsəd: süd vəzini qoruyan əməliyyat
Bəzən məqsəd şişin bioloji tipindən asılı deyil. Pasiyent süd vəzini qorumaq istəyir, amma şişin ölçüsü ilə süd vəzinin ölçüsü arasındakı nisbət qoruyucu əməliyyat üçün əlverişli deyil. Belə halda tibbi onkoloq cərrahla birlikdə qiymətləndirir: şiş kiçilsə, daha yaxşı estetik nəticə alınacaqmı? Cərrah bunu təsdiqləyirsə, əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiya verilə bilər.
Qərarı komanda verir
Ardıcıllıq — əvvəl əməliyyat, yoxsa əvvəl dərman müalicəsi — şişin ölçüsü, limfa düyünləri, bioloji tipi və pasiyentin istəyi nəzərə alınaraq tibbi onkoloq, cərrah, radioloq və patoloqun birgə qərarı ilə müəyyən olunur (Onkoloji konsilium (tumorboard): qərarlar niyə komanda ilə verilir?).
Həkiminizə verə biləcəyiniz suallar
- Mənə kimyaterapiya əməliyyatdan əvvəl niyə təklif olunur: şişin tipinə, ölçüsünə, yoxsa estetik nəticəyə görə?
- Müalicənin təsirini necə və nə vaxt yoxlayacaqsınız?
- Patoloji tam cavab alınmasa, əməliyyatdan sonra hansı müalicələr mümkündür?
Bu mövzu Nərmin Məcidin mammoloq-cərrah Dr. Elgül Əsgərova ilə söhbətində müzakirə olunub (Media və müsahibələr).
Mənbələr
- Cortazar P, et al. Pathological complete response and long-term clinical benefit in breast cancer: the CTNeoBC pooled analysis. Lancet. 2014;384(9938):164–172. DOI: 10.1016/S0140-6736(13)62422-8
- von Minckwitz G, et al. Trastuzumab Emtansine for Residual Invasive HER2-Positive Breast Cancer. N Engl J Med. 2019;380(7):617–628. DOI: 10.1056/NEJMoa1814017
- Masuda N, et al. Adjuvant Capecitabine for Breast Cancer after Preoperative Chemotherapy. N Engl J Med. 2017;376(22):2147–2159. DOI: 10.1056/NEJMoa1612645
- Loibl S, et al. Early breast cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2024;35(2):159–182. DOI: 10.1016/j.annonc.2023.11.016
Bu yazı ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi tibbi məsləhət deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Yazıdakı mövzular Nərmin Məcidin göstərdiyi xidmətlərin siyahısı deyil.