Qısa cavab
Tamamlayıcı üsullar (psixoloji dəstək, qidalanma, fiziki aktivlik) standart müalicə ilə yanaşı istifadə olunur və öz-özlüyündə təhlükəli deyil; alternativ üsullar isə sübut olunmuş müalicənin yerinə seçilir və təhlükəlidir. Sağalma şansı olan xərçənglərdə yalnız alternativ müalicə seçən pasiyentlərdə ölüm riski standart müalicə alanlara nisbətən 2,5 dəfə yüksək olub.
Steve Jobs
Apple-ın qurucusu Steve Jobsa 2003-cü ildə mədəaltı vəzinin nadir şişi — neyroendokrin (adacıq hüceyrəli) şiş diaqnozu qoyulub. Bu şiş növü ləng inkişaf edir və erkən mərhələdə əməliyyatla sağalma ehtimalı yüksəkdir; metastaz verdikdə isə effektiv dərman seçimləri azdır. Jobs əməliyyata diaqnozdan təxminən 9 ay sonra razılıq verib; bu müddətdə akupunktura, pəhriz dəyişiklikləri kimi alternativ üsullara müraciət edib. Dünyanın ən nüfuzlu həkimlərinə çıxışı, maddi imkanı və yüksək intellekti olan bir insan da bir çox insanın etdiyi səhvi edib. Bioqrafı Walter Isaacsonun yazdığına görə, o, düşüncənin "sehrli gücünə" inanırdı. Sonradan uzun müalicələr alıb, qaraciyər köçürülməsi olunub, şişin genom analizi əsasında eksperimental müalicələr alıb; diaqnozdan sonra 8 il yaşayıb və 2011-ci ilin oktyabrında 56 yaşında vəfat edib.
Bob Marley
Reggi musiqisinin əfsanəsi Bob Marleydə ayaq barmağının dırnağı altında melanoma aşkarlanıb. Rastafari inancı və bədən bütövlüyünə verdiyi dəyər səbəbindən barmağın amputasiyasından imtina edib. Gecikmiş müdaxilə xəstəliyin yayılmasına səbəb olub; 1981-ci ildə 36 yaşında vəfat edib. Onun seçimi hörmətə layiqdir, amma bu hekayə göstərir ki, onkologiya yalnız tibbi yanaşmalardan ibarət deyil: insanın inancları, duyğuları və psixoloji vəziyyəti ilə iç-içədir. Qərarvermədə açıq ünsiyyət, məlumatlandırma və hörmət əsas rol oynayır.
Elm nə deyir?
ABŞ-da qeyri-metastatik süd vəzi, prostat, ağciyər və kolorektal xərçəngi olan, standart müalicədən (əməliyyat, kimyaterapiya, şüa, hormon terapiyası) imtina edib yalnız alternativ üsul seçən 281 pasiyentin məlumatları təhlil olunub. Uyğunlaşdırılmış müqayisədə alternativ müalicə ölüm riskinin 2,5 dəfə artması ilə əlaqəli olub; süd vəzi xərçəngində bu göstərici 5,68, kolorektal xərçəngdə 4,57, ağciyər xərçəngində 2,17 dəfə olub.
Tamamlayıcı ≠ alternativ
- Tamamlayıcı: standart müalicə ilə yanaşı — psixoloji dəstək, düzgün qidalanma, fiziki aktivlik.
- Alternativ: standart müalicənin yerinə — təhlükəlidir, çünki effektiv müalicə gecikir.
- Kimyaterapiya və ya şüa terapiyası zamanı bitki preparatları, yüksək dozalı vitaminlər, antioksidantlar və qida əlavələri onkoloq komandası ilə razılaşdırılmadan qəbul edilməməlidir: bəzi bitkilər qaraciyərdə dərmanların parçalanmasını dəyişə bilər.
- Hər hansı vasitə qəbul edirsinizsə, həkiminizə deyin — onun reaksiyasından çəkinsəniz belə.
Mənbələr
- Johnson SB, et al. Use of Alternative Medicine for Cancer and Its Impact on Survival. J Natl Cancer Inst. 2018;110(1):121–124. DOI: 10.1093/jnci/djx145
Bu yazı ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi tibbi məsləhət deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Yazıdakı mövzular Nərmin Məcidin göstərdiyi xidmətlərin siyahısı deyil.