Qısa cavab
Polifarmasiya ən çox eyni vaxtda beş və daha çox dərman qəbulu kimi müəyyən edilir. Dərmanların sayı artdıqca qarşılıqlı təsir, yan təsir və qəbul səhvləri riski artır. Bəzən ən doğru addım lazımsız dərmanların həkim nəzarəti ilə azaldılmasıdır.
Tərif
Sistemli icmalda polifarmasiyanın 138 fərqli tərifi tapılıb; ən çox işlənən tərif "gündə beş və daha çox dərman"dır (məqalələrin 46,4%-i).
Niyə risklidir?
- Dərman–dərman qarşılıqlı təsiri. Birlikdə qəbul olunan dərmanlar ayrılıqda olmayan təsirlər yarada bilər.
- Qəbulun mürəkkəbləşməsi. Çox dərman — çox qayda, qarışıqlıq və səhv riski; xüsusən yaşlı xəstələrdə müalicəyə riayət çətinləşir.
- Maliyyə və sistem yükü. Tez-tez həkim və aptek ziyarəti, artan xərclər.
Onkologiyada xüsusi hallar
Kimyaterapiya, hədəfli dərmanlar, infeksiyaların profilaktikası, ürək və digər xroniki xəstəliklərin dərmanları birləşəndə qarşılıqlı təsir riski artır. Allogen kök hüceyrə transplantasiyasından sonra immun sistemi zəiflədən dərmanlar səbəbindən dərman siyahısının diqqətlə yoxlanması xüsusilə vacibdir. Nərmin Məcidin ifadəsi ilə, bəzən problem xəstəliyin özü deyil, dərmanların bir-biri ilə "müharibəsi" olur.
"Kaskad" tələsi
Bir dərmanın yan təsirini aradan qaldırmaq üçün yeni dərman əlavə etmək zəncirvari reaksiyaya səbəb ola bilər. Belə qərarlar yalnız həkimlə birlikdə verilməlidir.
Praktik addımlar
- Bütün dərmanların siyahısını saxlayın: reseptsiz dərmanlar, vitaminlər, bitki preparatları daxil.
- Siyahını hər həkim qəbulunda göstərin.
- Özbaşına dərman əlavə etməyin və dayandırmayın.
- Siyahını vaxtaşırı həkiminizlə və ya əczaçı ilə nəzərdən keçirin.
Mənbələr
- Masnoon N, et al. What is polypharmacy? A systematic review of definitions. BMC Geriatr. 2017;17:230. DOI: 10.1186/s12877-017-0621-2
Bu yazı ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi tibbi məsləhət deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Yazıdakı mövzular Nərmin Məcidin göstərdiyi xidmətlərin siyahısı deyil.