Onkomarkerlər: doğru istifadə və səhv yanaşmalar

Onkomarker nədir?

Onkomarkerlər şiş hüceyrələrinin və ya orqanizmin şişə cavab olaraq hasil etdiyi maddələrdir. Çox vaxt zülaldırlar və qanda, sidikdə və ya toxumada ölçülürlər. Ən tanınmış nümunələr: PSA, CEA, CA 125, CA 15-3, CA 19-9, AFP.

Niyə təkbaşına diaqnoz üçün yararlı deyil?

• Xərçəng olmayan hallarda da yüksələ bilər: iltihab, xoşxassəli xəstəliklər, siqaret çəkmə, bəzi fizioloji vəziyyətlər.
• Xərçəng olduğu halda normal ola bilər, xüsusən erkən mərhələdə.
• Markerlərin çoxu bir orqana xas deyil.

Xərçəng diaqnozu kompleks yanaşma ilə qoyulur: anamnez, fiziki müayinə, görüntüləmə (kompüter tomoqrafiyası, maqnit-rezonans tomoqrafiyası, ultrasəs müayinəsi), biopsiya və patoloji müayinə, laborator analizlər.

Onkomarker nə üçün faydalıdır?

• Müalicədən əvvəl yüksək olan göstəricinin müalicə fonunda azalması müsbət əlamət kimi qiymətləndirilə bilər.
• İzləmə dövründə yenidən yüksəlməsi əlavə müayinə üçün siqnal ola bilər.
• Bəzi şişlərdə proqnoz haqqında məlumat verir.

Lakin müalicə planı yalnız onkomarker nəticəsinə görə dəyişdirilmir: klinik və radioloji qiymətləndirmə mütləqdir.

Skrininqdə yeri

Erkən aşkarlamada onkomarkerlərin istifadəsi məhduddur. PSA prostat vəzi xərçənginin erkən aşkarlanmasında istifadə olunan nadir nümunələrdəndir; testin üstünlükləri və mənfi tərəfləri həkimlə müzakirə edilərək qərar verilir.

Geniş yayılmış yanlış yanaşmalar

• Süd vəzində xoşxassəli törəmə aşkarlanıb — onkomarker xərçəngi inkar etmək üçün kifayət deyil.
• Bağırsaq polipi var — xərçəngi inkar etmək üçün onkomarker təyin etmək doğru deyil; polip çıxarılır və patoloji müayinə olunur.
• Sağlam insanda profilaktik məqsədlə "bütün onkomarkerlər" paneli tibbi baxımdan əsaslandırılmır.

Nə etməli?

Həkim göstərişi olmadan onkomarker yoxlatmayın. Nəticəni həmişə həkiminizlə birlikdə, digər müayinələrlə yanaşı qiymətləndirin.