Qısa cavab
Xərçənglə bağlı koqnitiv pozğunluq (gündəlik dildə "dumanlı beyin") müalicə zamanı və sonra yaddaş, diqqət, düşüncə sürəti və planlaşdırma bacarığında yaranan çətinliklərdir. Bu, xəyal deyil: tədqiqatlarla təsdiqlənən və idarə olunması üçün yolları olan vəziyyətdir.
Hansı funksiyalar təsirlənir?
Tədqiqatlarda ən çox yaddaş, məlumatın işlənmə sürəti, diqqət və icraedici funksiyalar (planlaşdırma, təşkilatlanma) zəifləyir.
Yalnız kimyaterapiyamı səbəbdir?
Xeyr. Hormon terapiyası və hədəfli müalicələr də koqnitiv dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Yaş, genetik xüsusiyyətlər, yorğunluq, yuxu pozuntusu, depressiya və anemiya da rol oynayır.
Həkim nə etməlidir?
İlk növbədə xəstəni diqqətlə dinləmək və şikayəti ciddi qəbul etmək. Digər səbəbləri (anemiya, qalxanvari vəz problemləri, dərmanların təsiri) yoxlamaq, lazım olduqda psixoloji dəstək və koqnitiv reabilitasiya təklif etmək.
Nə kömək edə bilər?
- Koqnitiv məşqlər və reabilitasiya proqramları;
- müntəzəm fiziki aktivlik;
- yuxu gigiyenası;
- gündəlik planlayıcı, xatırlatmalar, bir anda bir iş görmək;
- psixoloji dəstək.
Nə vaxt təcili həkimə?
Qəfil başlayan çaşqınlıq, güclü baş ağrısı, danışığın və ya hərəkətin pozulması — bu əlamətlər təcili müayinə tələb edir.
Mənbələr
- Lange M, et al. Cancer-related cognitive impairment: an update on state of the art, detection, and management strategies in cancer survivors. Ann Oncol. 2019;30(12):1925–1940. DOI: 10.1093/annonc/mdz410
Bu yazı ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi tibbi məsləhət deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Yazıdakı mövzular Nərmin Məcidin göstərdiyi xidmətlərin siyahısı deyil.