Bir baxışla dəyişə biləcək taleler: gecikmiş diaqnozun arxasında nə var?

Klinikadan bir hal

Nərmin Məcid bir pasiyentlə qarşılaşdı ki, altı ay əvvəlki görüntüləmədə ağciyərdə kiçik törəmə qeydə alınmış, amma nəticə heç kim tərəfindən qiymətləndirilməmişdi: pasiyentə xəbər verilməmiş, izləmə planı qurulmamışdı. Altı ay sonra törəmə böyümüşdü və çox güman ki, xərçəng idi. Tibbdə hər şey nadir hallarda mükəmməl gedir: bəzən nəticələr itir, bəzən həkimlər arasında koordinasiya pozulur, bəzən sistem yükə tab gətirmir. Amma nəticə dəyişmir: gecikmiş diaqnoz itirilmiş fürsət deməkdir. O nəticəni siz verməmisinizsə belə, onu görməyən sistemin bir parçası olmaq həkim üçün dərin vicdani yükdür.

Niyə baş verir?

• radioloji nəticələrin izlənməməsi;
• elektron sistemlərdə xəbərdarlıq funksiyalarının olmaması;
• klinikalar arasında informasiya axınının zəifliyi;
• həkimlərin və personalın həddindən artıq yüklənməsi;
• pasiyentin də əlamətlərə əhəmiyyət verməməsi və ya nəticəni soruşmaması.

Həll yolları

• elektron sistemlərə avtomatik xəbərdarlıqların əlavə edilməsi;
• radioloji nəticələrin həkim və pasiyent tərəfindən eyni vaxtda görülməsi;
• multidisiplinar iclaslarda belə nəticələrin ayrıca təqdim olunması;
• hər klinikada "gözdən qaçan tapıntılar" (missed findings) monitorinqi;
• həkimlərin bir-birinə "yaddaş" olması: nəticəni görən hər kəs onun izlənməsinə məsuliyyət daşıyır.

Nərmin Məcid özü pasiyentlərinin nəticələrini xüsusi izləmə siyahısında saxlayır və həftədə iki dəfə bu siyahını yoxlayaraq qeydlərini icra edir.

Pasiyent üçün

• Hər müayinədən sonra nəticəni və onun nə vaxt, kim tərəfindən izah olunacağını soruşun; "xəbər yoxdursa, deməli, hər şey qaydasındadır" düşüncəsinə güvənməyin.
• Rəyləri saxlayın, növbəti həkimə hamısını aparın.
• Rəydə "izləmə", "nəzarət", "təkrar müayinə" sözləri varsa, tarixini dəqiqləşdirin.

Tibb komanda işidir; bu işdə "gözümüzü yumduğumuz" hər an bir taleyin dəyişməsi deməkdir.